Emocje na start

Napisał(a) Ewelina Zakrzewska środa, 29 grudnia 2010 13:39

Świat małego dziecka stale obraca się wokół nowości – nieustanie dokonuje ono odkrywczych spostrzeżeń i ciągle się uczy: dotykając, smakując, patrząc i wąchając. Nieświadom konsekwencji swoich działań, poznaje świat wszystkimi zmysłami, natychmiast i od razu możliwie najpełniej.

Coraz większa liczba rodziców zgłasza się na warsztaty czy konsultacje dotyczące rozwijania wrażliwości emocjonalnej swojego dziecka. Rodzice ci często przyznają, że rozumieją znaczenie rozwoju tych kompetencji u dziecka, jednak jest im trudno to robić. Po prostu nie wiedzą jak. Przypominają sobie, jak sami byli wychowywani i zauważają, że powielają te sam wzorzec wychowania.

Małe dziecko głęboko przeżywa każdą emocję – w dodatku odczuwa ją całym sobą, nie tylko psychicznie, ale fizycznie. Odczuwając radość, biega, klaszcze w dłonie, tańczy. W chwili smutku jego płacz staje niezwykle przejmujący, oddech przyspieszony, a ciało zaczyna drżeć.

Ujawnianie swoich emocji przez małe dziecko jest pierwszym sposobem komunikowania się z bliskimi. Badania nad emocjami dzieci ujawniły, że ich rozwój zależy zarówno od dojrzewania jak i uczenia się. Fakt, że jakaś reakcja uczuciowa pojawia się późno nie świadczy wcale, iż dziecko ma trudności z emocjami. Rozwój sfery emocjonalnej u malucha następuje w następstwie wielu doświadczeń:

• metodą prób i błędów
• naśladując emocje bliskich
• identyfikując się z rodzicem
• czasem są poddawane treningom

 W sytuacji, kiedy nastąpiło określone pobudzenie emocjonalne, dzieci uczą się aprobowanego sposobu reagowania. Dzięki ćwiczeniom dzieci są stymulowane do reagowania na bodźce, które zwykle wyzwalają pozytywne emocje, a zniechęcane do reagowania emocjonalnego na bodźce wywołujące reakcje negatywne.

Emocje, z którymi dziecko nie może sobie poradzić, zakłócają czynności umysłowe. Wówczas trudno mu się skoncentrować, jego pamięć szwankuje, a rozumowanie jest spowolnione. Aby dziecko nie funkcjonowało poniżej swoich możliwości, trzeba je zachęcać do kontrolowania swoich emocji. W tym miejscu wielu rodziców dowiaduje się że kontrola emocji nie wiąże się z ich tłumieniem. Jest ona kierowaniem energii emocjonalnej na pożyteczne i społecznie akceptowane tory.

Każdy ma prawo przeżywać każdą z repertuaru emocji. Ważne, aby przy tym 1. ją sobie uświadamiał, 2. obniżał pobudzenie ciała, 3.zamieniał energię na pozytywne działania.

Aby osiągnąć kontrolę emocji w jej znaczeniu naukowym człowiek powinien przywiązywać tyle samo uwagi do psychicznego jak i fizycznego aspektu emocji. Zatem dzieci powinny się nauczyć opanować zarówno bodźce, które wzbudzają emocje, jak i towarzyszące im zazwyczaj reakcje somatyczne. Dzieci są oceniane ze względu na stopień radzenia sobie z emocjami przez grupę społeczną, do której nalezą.

Już w pierwszych latach życia kształtują się zalążki różnych zachowań emocjonalnych. Wczesne dzieciństwo jest okresem krytycznym, decydującym o tym, jakie będą te zachowania. Przykładowo dziecko, które odczuwa satysfakcję z odgrywania ról bawiąc się zabawkami, może mieć nawyk kreowania sztucznej rzeczywistości w sytuacjach realnych. Spotykając się natomiast z dezaprobatą grupy społecznej ma okazję korygować sytuacje, kiedy może sobie pozwolić na zabawę, a kiedy nie.

Jak wspierać rozwój sfery emocjonalnej dziecka?

• Dostarczaj mu okazji do doświadczania pozytywnych emocji

Badania pokazują, że deprawacja emocjonalna w znacznym stopniu przyczynia się przeżywania przez nie „głodu uczuć”, co jest dla nich szkodliwe zarówno z fizycznego jak i psychicznego rozwoju. Możliwość doświadczania emocji ciekawości, radości i zadowolenia kształtuje wysoką samoocenę dziecka. Dzięki temu sprawniej rozwija się zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Chętniej eksploruje otoczenie, wykonuje ćwiczenia motoryczne, rozmawia i dyskutuje.

• Nie przesadzaj – nie ukrywaj swoich emocji przed dzieckiem

Pozwól dziecku spróbować wczuć się w twoją sytuację. Opowiedz prostym językiem co przeżywasz, w jakich częściach ciała odczuwasz swoją emocję, jak sobie z nią radzisz (jeśli jest negatywna). Dzięki temu dziecko uczy się prawidłowo rozpoznawać emocje swoje i innych, a także kształtuje podstawy empatii.

Komunikacja niewerbalna w młodym wieku wyprzedza porozumiewanie się werbalne. Obserwuj swoje dziecko, pytaj, co się dzieje, co odczuwa, gdzie to odczuwa w ciele, pomagaj precyzować określenia. Stosuj tu metody aktywnego słuchania – parafrazuj jego wypowiedzi i odzwierciedlaj informacje, jakie ci przekazuje.

Chwila refleksji:

W dzieciństwie, jak podejrzewam każde dziecko, miałam pluszowego misia. Był brązowy, sięgał mi do brzuszka i miał oczy jak węgielki. Układałam go do snu każdego wieczoru, woziłam w wózku, karmiłam, a nawet budowałam mu domek. Miał na imię Tadek.

Tadek uczył się ze mną wiersza na pamięć na przedstawienie z okazji wiosny, smucił się, jak go zostawiałam samego w pokoju, cieszył się, gdy wychodziliśmy na spacer. Potrafiliśmy rozmawiać ze sobą przez długie godziny. Tadek nie umiał głośno mówić, dlatego trzeba było przystawić go blisko ucha, aby usłyszeć, co mówi.

„Co się stało Tadek, dlaczego się smucisz?” – pytałam misia patrząc mu głęboko w węgielkowe oczy – „nie smuć się więcej, pobawimy się razem”. Tadek znał moje wszystkie tajemnice, rozumiał mnie jak nikt i przytulał zawsze wtedy, gdy tego potrzebowałam.