Praca z uczniem zdolnym

Napisał(a) Ewelina Zakrzewska środa, 29 grudnia 2010 13:27

Jeszcze dziś można spotkać się ze stwierdzeniem „uczeń piątkowy”, „czwórkowy” czy „trójkowy”. Eufemizmy tego typu są pozostałością po czasach zamierzchłych – bo tak należy rozumieć lata PRL-u w kontekście postępu gospodarczego i cywilizacyjnego. Również szkoła, która wcześniej kształciła „ucznia średniego”, ewoluuje w kierunku nauczania ze względu na każdego wychowanka: jego możliwości, zdolności i zainteresowań. Zmiany w powyższym zakresie dotyczą dostosowania treści, metod i środków dydaktycznych.

 

Niebagatelną zmianą jest niewątpliwie fakt, że dla procesu nauczania zwrócono uwagę na ucznia zdolnego. Czyli na kogo?  

Uczeń zdolny to ten, który przejawia wysoki poziom zdolności ogólnych, co najczęściej wiąże się z wysoką inteligencją, może też mieć jakąś zdolność specjalną w określonej dziedzinie. Uczeń zdolny charakteryzuje się ponadprzeciętnymi osiągnięciami, ale też może mieć bardzo wysoki potencjał do osiągania najwyższych wyników, na co wskazać mogą wypełnione przez niego testy psychologiczne.

 

Wszyscy uczniowie, nawet ci najtrudniejsi, mają określone talenty i potencjalne zdolności. Czasami jedynie wrażliwość nauczyciela decyduje o odkryciu i rozwijaniu talentu ucznia. Ma to miejsce szczególnie wówczas, gdy mamy do czynienia z uczniem zaniedbanym środowiskowo, ze stosunkowo mało stymulującym otoczeniem rodzinnym.  

Mówiąc o wspieraniu talentów młodych ludzi w szkole można przypomnieć pewien stereotyp, wedle którego młody człowiek o ponadprzeciętnych zdolnościach po prostu nudzi się na zajęciach. Trudno mu bowiem zaspokoić ciekawość poznawczą, jeśli prowadzi się go po ścieżkach wiedzy, które już dobrze zna. Co więcej, szczególnie w przypadku młodszych dzieci, może dojść do cofania się w rozwoju, co pewna znakomita nauczycielka określiła „wpędzaniem dziecka z powrotem na drzewo”. Ujawnieniu potencjalnych zdolności i talentów sprzyja spełnienie potrzeb edukacyjnych ucznia. Gdy dziecko nie ma możliwości uczenia się w preferowany przez siebie sposób, wówczas może pojawić się nie tylko nuda, ale i kłopoty w szkole.

 

Warto pamiętać, że talenty i uzdolnienia są mocnymi stronami ucznia i nimi się posługiwać oraganizując zajęcia. Rozpoznaniu talentów ucznia sprzyja kontakt bezpośredni (rozmowy i obserwacje) oraz pośredni (relacje od rodziców, innych nauczycieli). Potencjalnych udolnień należy róznież upatrywać we wszyskich tych sytuacjach, kiedy uczeń pracuje nierówno. Zadania, które chętnie i bardzo dobrze wykonuje stanowią bądź obszar jego uzdolnień, bądź preferowanych metod nauczania.

 

Zatem jak wspierać rozwój i zdolności uczniów o ponadprzeciętnych umysłach?

Podstawowym kluczem do sukcesu młodych zdolnych jest to, iż uczą się inaczej – przede wszystkim szukają związków przyczynowo skutkowych, dążą do odkryć, swobodniej zestawiają wiadomości, sięgają po dodatkowe informacje, mają bogatsze skojarzenia, potrzebują większej liczby i lepszych argumentów.

Dzięki temu ich wyniki uczenia się sięgają głębiej, obejmują rozumienie materiału, rozwiązywanie problemów, umiejętność świadomego kierowania własnymi procesami umysłowymi. Jeśli tylko uznają sens pracy nad danym materiałem uczą się wytrwalej, czytają dużo i chętnie.

 

Wyodrębnienie uczniów zdolnych nie jest w pełni możliwe wyłącznie na podstawie testowego pomiaru inteligencji, zdolności i osobowości. Jednakże poziom inteligencji psychometrycznej stanowi ważny wskaźnik zdolności. Najlepiej jednak poznaje się zdolności przez obserwację procesów i wyników działania jednostki.

Możliwość takiej obserwacji mają przede wszystkim rodzice i nauczyciele. Oni w pierwszej kolejności mogą zwrócić uwagę na dzieci wyróżniające się wysokimi lub wybitnymi zdolnościami w jakimś kierunku. Ważne jest tu rozróżnienie między zdolnościami potencjalnymi a tymi, które wiążą się z osiągnięciami w nauce szkolnej. Wnikliwa obserwacja sposobów uczenia się i myślenia oraz zachowania się dzieci może stanowić bardzo dobrą podstawę do wyodrębnienia uczniów zdolnych.

Trzeba zaznaczyć, że proces nauki dziecka zdolnego przebiega odmiennie, dlatego i nauczanie wymaga szczególnej troski. Rozpoczynając pracę z tymi uczniami należy przede wszystkim dobrze rozeznać ich potrzeby i ustalić zgodny z nimi plan działania. Dobór treści, metod nauczania, form organizacyjnych dydaktyki oraz oddziaływań wychowawczych, jest bardzo ważny.

 

Eksperymenty w zakresie pracy z dzieckiem zdolnym pokazały, że najbardziej efektywnymi metodami nauczania są metody badawcze i problemowe. Uwzględniając indywidualne możliwości, zainteresowania oraz potrzeby można konstruować zadania, które mają optymalny poziom trudności i motywują ucznia dzięki odpowiednio wprowadzonej ocenie. Nie oznacza to jadnak, że powyższe metody nie moga być zastosowane w przypadku pozostałych ucniów. Przeciwnie. Wymaga to jednak gradacji poszczególnych celów, organizacji pracy krok po kroku. Nauczyciel wówczas musi dać uczniom większe wsparcie informacyjne i emocjonalne.

 

Organizacja pracy z uczniem zdolnym:

Jeśli chodzi o warunki wychowawcze stworzone przez szkołę, to należy dążyć do właściwej i bezstronnej postawy wobec dziecka zdolnego, tolerancji dla jego ewentualnej nietypowości w zachowaniu, docenić samodzielność jego myślenia i działania, oryginalność w rozwiązywaniu zadań. Trzeba też ustrzec się przed traktowanie go jako uciążliwego członka zespołu klasowego, który albo za dużo wie, albo za dużo chciałby wiedzieć. Wywieranie presji lub nadmierne chwalenie także są zbędne w pracy z dzieckiem zdolnym. Metodą najlepszą jest życzliwa, poparta argumentami dyskusja i ocena.

 

Ogólne zasady organizacji pracy ucznia zdolnego:

- Utrzymać wysoki poziom stawianych mu zadań i zapewnić, że będzie widział sens zajmowania się nimi,

- Uczyć obszerniejszego materiału lub nawet innego albo stawiać mu inne cele np. udział w konkursach i olimpiadach przedmiotowych, redagowanie gazetki szkolnej , pomoc kolegom w nauce,

- Uczenie powinno być zbliżone do procesu badawczego i być dla ucznia wyzwaniem intelektualnym,

- Osiągnięcia (tylko poważne) - powinny być docenione dobrze dobraną i uzasadnioną nagrodą,

- Wszystkie pomysły i prace traktować z powagą i życzliwością.

 

Wszystkie zasoby intelektualne i materialne szkoły powinny być do dyspozycji uczniów szczególnie zdolnych. Szkoła na co dzień powinna współpracować z rodzicami uczniów zdolnych, aby wspomagać rodziców w rozwijaniu zdolności ucznia.

 

Trzeba pamiętać, że dzieci zdolne, nie mniej niż inne dzieci potrzebują uwagi ze strony nauczyciela. Nauczyciel podejmując pracę z takim dzieckiem musi najpierw dokładnie poznać jego potrzeby, zająć się jego emocjonalną stroną rozwoju. Dopiero potem można przejść do działań mających na celu poszerzanie jego intelektu. Stworzenie dogodnych dla rozwoju dziecka warunków musi nieustannie iść w parze z odpowiednim motywowaniem go do dalszej pracy, docenianiem samodzielności i oryginalności jego myślenia, skupianiem się nie tylko na efektach, ale i na przebiegu jego pracy. Nieustanie trzeba również podnosić poprzeczkę dziecku zdolnemu – ale nie wyżej niż 5 cm ponad jego głową – czyli w sposób, który będzie motywował go do pracy. Ważne jest stawianie jasnych celów i przypominać o sensowności podejmowanego trudu.

« poprzednia		następna »